Veelgestelde vragen

Wat doet tekenradar.nl?

Voordat mensen de natuur ingaan, kunnen ze op Tekenradar.nl kijken wat de voorspelde tekenactiviteit is. Hoe hoger de activiteit, hoe groter de kans om door een teek gebeten te worden en hoe belangrijker het is om te controleren op tekenbeten. Daarnaast kunnen mensen via de website meedoen aan onderzoek naar tekenbeten en de ziekte van Lyme. Onderzoeksdeelnemers kunnen een tekenbeet of een erythema migrans (rode ring) melden op Tekenradar.nl. Hen wordt gevraagd om verwijderde teken en foto's van de erythema migrans^(?) op te sturen.

Wat is het doel van het onderzoek via Tekenradar.nl?

Met het onderzoek via Tekenradar.nl willen we te weten komen hoe vaak mensen na een tekenbeet een erythema migrans^(?) of een andere vorm van de ziekte van Lyme krijgen, en hoe vaak dit leidt tot (ernstige) gezondheidsklachten. Ook willen we onderzoeken hoe dit samenhangt met de mate waarin de teek zelf besmet is, de tijd dat de teek heeft vastgezeten en andere mogelijke risicofactoren. Met deze informatie hopen we meer te weten te komen over de kans dat mensen ziek worden na een tekenbeet. Daarnaast vragen we aan de deelnemers hoe een tekenbeet of de ziekte van Lyme hun kwaliteit van leven beïnvloedt en welke zorgkosten de ziekte met zich meebrengt. Vanaf 2013 onderzoeken we ook of preventieve antibiotica na een tekenbeet werkt om de ziekte van Lyme te voorkomen. Nu is het nog onduidelijk in hoeverre de voordelen van preventief antibioticagebruik – mogelijk minder ziekte van Lyme – zouden opwegen tegen de mogelijke bijwerkingen en resistentie-ontwikkeling.

Wat vragen we van u voor dit onderzoek?

Wij vragen u een tekenbeet of een erythema migrans te melden op Tekenradar.nl. Deelname houdt in dat u de teek opstuurt of een foto van de erythema migrans^(?) aanlevert via Tekenradar.nl. Daarna vragen wij u om de komende anderhalf jaar een aantal vragenlijsten in te vullen. Als u een recente tekenbeet meldt wordt u uitgenodigd voor deelname aan het RIVM-onderzoek naar preventieve antibiotica na een tekenbeet. Op dat moment ontvangt u ook uitgebreide informatie over dit onderzoek en vragen wij u, als u mee wilt doen, om een toestemmingsverklaring in te vullen. Daarna worden deelnemers door toeval ingedeeld in twee groepen. De ene groep wordt gevraagd om in overleg met de eigen huisarts binnen drie dagen na het verwijderen van de teek éénmalig antibiotica in te nemen. De andere groep wordt gevraagd om juist geen antibiotica te nemen.

Welke teken kan ik opsturen?

Als u een recente tekenbeet meldt op Tekenradar.nl wordt u uitgenodigd voor deelname aan RIVM-onderzoek. Deelname aan dit onderzoek houdt onder andere in dat u de teek opstuurt naar het RIVM, nadat u een registratiecode hebt ontvangen via de website. U kunt alleen de teek of teken opsturen die u bij de start van uw onderzoeksdeelname gemeld heeft. Wij vragen u tekenbeten die u daarna oploopt wel te melden op Tekenradar.nl, maar de teken hoeven niet opgestuurd te worden.

Wanneer krijg ik de testuitslag als ik een teek opstuur voor onderzoek naar de besmetting?

Op het RIVM worden de door de deelnemers opgestuurde teken onderzocht. Er wordt gekeken naar hoeveel bloed de teken gezogen hebben en er wordt getest of de Borrelia-bacterie die de ziekte van Lyme kan veroorzaken in de teek aanwezig is. Met deze informatie hopen de onderzoekers meer te weten te komen over de kans dat mensen ziek worden na een tekenbeet.

Als u meedoet aan het onderzoek vragen wij u de teek waardoor u gebeten bent op te sturen naar het RIVM.  De testuitslag van uw teek wordt binnen 10 maanden aan u gemeld via e-mail

Wat betekent de testuitslag van de teek voor u?

De testuitslag van de teek geeft u geen zekerheid over uw risico op de ziekte van Lyme. Om deze reden laat uw huisarts de teek normaal gesproken ook niet onderzoeken. Als uit de test blijkt dat de teek besmet was met de Borrelia bacterie, betekent dat niet dat u ook besmet bent geraakt tijdens de beet. Als de teek volgens de test niet besmet was, is er geen garantie dat u niet geïnfecteerd bent tijdens de beet, omdat de test niet 100% gevoelig is en omdat de kans bestaat dat u ongemerkt gebeten bent door andere teken.

Zolang u geen klachten ontwikkelt die op de ziekte van Lyme kunnen duiden, is het dus niet nodig om met de testuitslag van uw teek naar de huisarts te gaan.

Wat wordt er met de foto gedaan die ik opstuur van mijn erythema migrans^(?)?

De foto’s van de erythema migrans^(?) die aan Tekenradar.nl gestuurd worden zullen geanonimiseerd (versleuteld) bewaard worden in een databank apart van uw persoonsgegevens. Deze databank is alleen toegankelijk voor de onderzoeksmedewerkers van het RIVM.

Wanneer worden de resultaten van het onderzoek bekend?

In 2013 zijn de eerste resultaten van Tekenradar.nl bekend gemaakt, zie daarvoor onderzoeksresultaten. Meer resultaten worden verwacht in 2014, waaronder de langetermijn effecten van de ziekte van Lyme. De eindresultaten van het preventieve antibiotica onderzoek komen in 2016 beschikbaar. De resultaten van dit onderzoek hangen voor een groot deel af van voldoende deelnemers aan het onderzoek.

Wat zijn teken?

Teken zien er uit als platte spinnetjes. Ze komen in het hele land voor in bossen, duinen, heidegebieden, beschutte weilanden, parken en tuinen. Teken leven vooral in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter boven de grond. Van daaruit stappen ze over, bij voorkeur op passerende dieren, maar ook op mensen. Teken leven van bloed. Ze gaan op zoek naar een warme en vochtige plaats op het lichaam van de gastheer. Bij mensen zijn dat bijvoorbeeld de liezen of knieholtes en – vooral bij kinderen – het hoofd en achter de oren. Daar bijten ze zich vast in de huid om bloed te zuigen. Teken zijn er het hele jaar, maar de meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot en met oktober.

Er zijn vier levensstadia van teken: eitjes, larven, nimfen en volwassen teken.

Zodra een tekenlarve uit een eitje komt, gaat hij op zoek naar een gastheer, bijvoorbeeld een klein knaagdier, voor de eerste bloedmaaltijd. Als de gastheer besmet is met de Borrelia bacterie (de veroorzaker van de ziekte van Lyme), kan de tekenlarve ook besmet raken. Na het bloedzuigen wordt de volgezogen larve een platte nimf.

Nimfen en volwassen teken gaan op zoek naar bloed, en kunnen daarmee de bacterie overbrengen op dieren en mensen. Nadat de volwassen teek, het vrouwtje dat er dan grijs uitziet, met het opgezogen bloed eitjes produceert, zal ze sterven.

Meer informatie vindt u hier.

Hoe herken je een teek?

Een teek is erg klein, slechts 1 tot 3 millimeter, en wordt gemakkelijk over het hoofd gezien. Door het bloedzuigen zwellen teken na een paar dagen op tot een bruin of grijs bolletje.

 

Wat doen teken?

Teken leven van het bloed van mensen of dieren. Hun beet is meestal pijnloos. Ze kunnen ongemerkt uren of zelfs dagen op de huid zitten en zich volzuigen met bloed. Meestal zijn tekenbeten onschuldig. Toch is het belangrijk een teek zo snel mogelijk te verwijderen. Teken kunnen namelijk besmet zijn met de Borrelia bacterie en zo de ziekte van Lyme overbrengen op mens en dier.

Waar komen teken voor?

Teken leven in hoog gras en struikgewas. Onderzoeken van het RIVM en Wageningen Universiteit laten zien dat teken in heel Nederland voorkomen, in bossen, duinen, heidegebieden, beschutte weilanden, maar ook in parken en tuinen.

 

Wanneer komen teken voor?

Teken zijn er het hele jaar door. Zodra de temperatuur boven de 5 tot 10 °C komt, kunnen ze actief worden. De meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot en met oktober.

Hoe vaak komen tekenbeten voor?

In 2009 liep ruim 1 miljoen mensen een tekenbeet op. Huisartsen zagen zo’n 93.000 mensen met een tekenbeet en ongeveer 22.000 mensen met de eerste verschijnselen van de ziekte van Lyme.

Hoeveel teken zijn er in Nederland besmet met de Borrelia bacterie?

Dat hangt heel erg van het gebied, de begroeiing, het aantal besmette knaagdieren en de tekendichtheid af. In Nederland is gemiddeld 20% van de teken besmet met de Borrelia bacterie. Wel zijn er grote verschillen: op sommige plekken is de helft van de teken besmet, op andere bijna geen.

Hoe voorkom ik tekenbeten?

Door contact met struikgewas, bladerlagen en schaduwrijk gras te vermijden, wordt de kans op een tekenbeet kleiner. Probeer bij wandelingen op de paden te blijven en bedek uw lichaam zoveel mogelijk. Probeer contact met overhangende planten te vermijden. U kunt dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek met de pijpen in uw sokken dragen. Dat is geen garantie dat u geen tekenbeet oploopt, maar maakt de kans wel kleiner. Wilt u extra beschermd het groen in, smeer dan uw huid in met een insectenwerend middel waarin DEET zit. Dit is te koop bij drogisten en apotheken. Lees de aanwijzingen op de verpakking. Sommige mensen krijgen huidproblemen van DEET. Om huidproblemen te voorkomen kan DEET aangebracht worden op schoenen, sokken en het onderste deel van de broekspijpen.

 

Het belangrijkste advies is om nadat u in het groen bent geweest uw huid en kleding goed te controleren. Kijk vooral op warme plekjes, zoals liezen, bilspleet en oksels, en de randen van uw ondergoed. Gebruik zo nodig een spiegel en een loep. Was kleding waarin een teek is vastgebeten (minimaal 30 minuten op 60ºC) en laat het wasgoed goed drogen, bijvoorbeeld in de wasdroger. Houd kleding die in het groen gedragen is gescheiden van andere kleding, aangezien een teek kan overlopen naar andere kleding. Let er ook op dat uw huisdier teken opgepikt kan hebben, die vervolgens gemakkelijk op u of uw kind terecht kunnen komen.

Zijn kinderen extra kwetsbaar?

Kinderen spelen vaak in het groen en gaan bij wandelingen gemakkelijk van de paden af. Daardoor lopen ze een grotere kans op een tekenbeet. Bovendien leven teken meestal maximaal op zo’n anderhalve meter hoogte. Ze kunnen daardoor op het hoofd van een kind klimmen. Een pet of capuchon zou kunnen beschermen tegen teken.

Net als het dragen van een shirt met lange mouwen en een lange broek waarvan de pijpen in de sokken zijn gestopt. Gaan ze op stap in een gebied met veel teken, dan is insmeren van huid en sokken met een insectenwerend middel met DEET verstandig. Dit is bij drogisten en apotheken te koop. Lees de aanwijzingen op de verpakking.

 

Bedekkende kleding geeft nooit volledige bescherming. Het belangrijkste is om kinderen steeds goed op teken te controleren nadat ze in het groen hebben gespeeld. Controleer ook alle kleding bij thuiskomst.

Wanneer moet ik geïmpregneerde kleding dragen?

Het dragen van geïmpregneerde kleding verkleint de kans op een tekenbeet. Dus voor mensen die veel in het groen werken of recreëren, is het dragen van geïmpregneerde kleding zeker zinvol. Deze kleding kun je kopen bij gespecialiseerde outdoor-zaken. Geïmpregneerde of bedekkende kleding geeft nooit volledige bescherming. Goed op teken controleren is daarom altijd van belang na verblijf in het groen. Teken kunnen op zeer moeilijk zichtbare plekken zitten.

 

Hoe veroorzaken teken de ziekte van Lyme?

Teken kunnen de ziekte van Lyme veroorzaken als ze zelf besmet zijn met de Borrelia bacterie, én als ze voldoende lang hebben vastgezeten in de huid. Als een teek besmet is, zit de bacterie in de darm van de teek. Als de teek zo snel mogelijk wordt verwijderd, is de kans dat hij de bacterie overbrengt kleiner. Als de bacterie wel in uw lichaam komt, kunt u de ziekte van Lyme krijgen.

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme is een infectieziekte die door de Borrelia bacterie wordt veroorzaakt. Uitsluitend door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam terechtkomen. Na 3 dagen tot 2 maanden kan er een erythema migrans^(?) ontstaan: een rode ring of soms blauwachtige vlek op de huid rond de plaats van de tekenbeet. Dat gebeurt echter niet altijd: ook zonder het verschijnen van de rode ring of vlek kunt u de ziekte van Lyme hebben opgelopen.

Een ander verschijnsel is een grieperig gevoel met bijvoorbeeld koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn. In een later stadium van de ziekte is er kans op verlamming van gezichtsspieren, heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien, krachtsverlies in benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten, een neiging tot flauwvallen en hartklachten. Met antibiotica is de ziekte van Lyme meestal goed te behandelen. Hoe eerder u erbij bent, hoe beter en sneller behandeld kan worden.

Wie loopt extra risico om besmet te raken?

Iedereen kan via een tekenbeet besmet raken met de Borrelia bacterie en de ziekte van Lyme krijgen. Mensen die voor hun werk veel in het groen zijn, lopen meer risico op tekenbeten, bijvoorbeeld bosarbeiders, jagers en veldbiologen. Ook mensen die recreëren in het groen zoals wandelaars en kampeerders, een rondje lopen met de hond in het park of bos of veel in de tuin werken, lopen meer risico op een tekenbeet.

Kan de ziekte van Lyme ook een beroepsziekte zijn?

Ja, dat kan als de ziekte tijdens het werk opgelopen is. Die kans is aanwezig als u tijdens uw werk vaak in een tekenrijke omgeving verblijft en daar gebeten wordt, of als u intensief contact heeft met dieren die teken bij zich kunnen dragen. Als u in het groen werkt zorgt de werkgever voor informatie en voor beschermende maatregelen. U moet zich als werknemer aan de voorgeschreven regels houden en de gegeven beschermingsmiddelen ook gebruiken. Meer informatie vindt u op www.beroepsziekten.nl en www.kiza.nl.

Hoe verklein ik de kans op de ziekte van Lyme?

Het is verstandig om nadat u in het groen bent geweest uw lichaam en dat van kinderen of anderen goed te controleren op teken. Kijk vooral op warme plekken, zoals oksels, liezen, bilnaad, knieholten en onder de randen van het ondergoed. Teken kunnen zich ook – vooral bij kinderen – op het hoofd, achter de haargrens en achter de oren nestelen.

Wat moet ik doen bij een tekenbeet?

• Verwijder de teek zo snel mogelijk! Dit is het allerbelangrijkste.
• Het is niet nodig om alcohol, jodium, olie of andere middelen te gebruiken voordat u de teek verwijdert. Dit heeft geen effect op het verwijderen
• Neem een puntig pincet waarmee u de teek goed bij de kop kunt vastpakken zonder te draaien (laat het lichaam van de teek altijd met rust). Er zijn ook speciale producten te koop om teken te verwijderen, bijvoorbeeld bij de drogist of apotheek. Lees altijd de gebruiksaanwijzing van het product goed door.
• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid bij de kop beet en trek hem er langzaam uit, zonder te draaien (tenzij de handleiding van het product anders vermeldt) . Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
• Ontsmet het beetwondje met 70% alcohol of jodium.
• Noteer de datum waarop u gebeten bent in uw agenda.
• Houd daarna tot 2 maanden na de tekenbeet de huid rondom de beet in de gaten. Let op het ontstaan van een rode ring of vlek op de huid (erythema migrans^(?)) en let op griepverschijnselen als koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn.
• Ga naar de huisarts als de rode ring of vlek op de huid groter wordt, of als u een van de genoemde klachten hebt. Vertel de huisarts op welke datum u gebeten bent.
• Meld uw tekenbeet op Tekenradar.nl als u mee wilt doen aan onderzoek naar tekenbeten en de ziekte van Lyme. De teek kunt u opsturen om te laten onderzoeken of de teek besmet was.

Ik heb gelezen dat je met zeep ook teken kan verwijderen. Klopt dat?

Deze methode is ons bekend, maar wij raden niet aan om teken op deze manier te verwijderen. Bij irritatie van de teek d.m.v. zeep kan het voorkomen dat de teek zijn maaginhoud ‘uitbraakt’. Daarmee kunnen schadelijke bacteriën juist in de bloedbaan terecht komen. Heeft u een tekenbeet, dan is het belangrijk om de teek zo snel mogelijk te verwijderen, op een manier waarop u de teek zo min mogelijk irriteert. Hiermee verkleint u de kans dat de teek eventueel de Lyme-bacterie overdraagt. U verwijdert de teek het beste met een puntig pincet of andere tekenverwijderaar (tang, lepel, lasso).

Moet ik een speciaal pincet gebruiken om een teek te verwijderen?

Nee, dat is niet nodig. Wel kunt u met een puntig pincet de kop van de teek goed vastpakken. Er zijn ook speciale tekenverwijderaars te koop om teken te verwijderen, bijvoorbeeld bij de drogist en de apotheek.