Veelgestelde vragen

Klik op de onderstaande vragen om het bijhorende antwoord te kunnen lezen:

Wat is het LymeProspect onderzoek via Tekenradar.nl?

Dit is een onderzoek om meer inzicht te krijgen in de oorzaken van langdurige klachten na behandeling voor de ziekte van Lyme. Iedereen van 18 jaar of ouder die een antibioticabehandeling gaat beginnen tegen de ziekte van Lyme kan zich voor dit onderzoek aanmelden op Tekenradar.nl, tot maximaal 4 dagen na start van de behandeling. De deelnemers wordt gevraagd bloed af te geven en een jaar lang elke drie maanden een online-vragenlijst over hun gezondheid in te vullen. Met deze resultaten krijgen de onderzoekers inzicht in welke patiënten klachten houden na behandeling en wat daarvoor de verklaringen zijn. Het LymeProspect onderzoek is een samenwerkingsverband tussen het RIVM, AMC, Radboudumc en Gelre ziekenhuizen Apeldoorn.

 

Kan ik als chronisch Lyme patient ook meedoen met het LymePropect onderzoek?

Naast patiënten met acute vormen van de ziekte van Lyme zal er ook een groep patiënten met al bestaande langdurige klachten na de ziekte van Lyme meedoen. Patiënten die hiervoor in aanmerking komen, zullen door hun behandelend arts in het Radboudumc of AMC gevraagd worden deel te nemen. Aanmelden hiervoor is dus niet nodig.


Eventueel kan uw behandelend arts voor een toelichting hierop nog contact opnemen met het Radboudumc of het AMC. In de toekomst hopen we met behulp van de resultaten van dit onderzoek langdurige klachten na de ziekte van Lyme beter te kunnen voorkómen en behandelen en we hopen van harte dat u hiervan zult profiteren.

 

Wie betaalt de bloedafname voor het LymeProspectonderzoek?

Deelnemers aan het LymeProspect onderzoek betalen geen kosten voor bloedafname. De prikpost kan de kosten declareren bij het RIVM, met een declaratieformulier dat bij de envelop met bloedbuizen zit.

Wat doet tekenradar.nl?

Voordat mensen de natuur ingaan, kunnen ze op Tekenradar.nl kijken wat de voorspelde tekenactiviteit is. Hoe hoger de activiteit, hoe groter de kans om door een teek gebeten te worden en hoe belangrijker het is om te controleren op tekenbeten. Daarnaast kunnen mensen via de website meedoen aan onderzoek naar tekenbeten en de ziekte van Lyme. Onderzoeksdeelnemers kunnen een tekenbeet of een erythema migrans(?) (rode ring of vlek) melden op Tekenradar.nl.

Kan ik mijn teek opsturen?

U hoeft de teek niet op te sturen naar het RIVM. Voor het onderzoek naar tekenbeten zijn de afgelopen jaren genoeg teken verzameld. De teken van de deelnemers aan het preventieve antibiotica onderzoek worden nog wel getest. Er zijn al voldoende deelnemers aan dit onderzoek.

Veelgestelde vragen over thuistest na tekenbeet

Wat is het risico op de ziekte van Lyme na een tekenbeet?

Bijna anderhalf miljoen mensen lopen jaarlijks tekenbeten op. Daardoor krijgen ongeveer 25.000 mensen de ziekte van Lyme. Ongeveer 2 op de 100 tekenbeten leiden dus tot de ziekte van Lyme. De aard en de ernst van de klachten bij patiënten met de ziekte van Lyme zijn nogal verschillend. Verreweg de meeste mensen die deze ziekte oplopen, krijgen een kenmerkende rode ring of grote rode vlek bij de plek van de tekenbeet, een erythema migrans(?). Een klein aantal van de ziektegevallen krijgt ernstigere vormen van Lymeziekte. In verreweg de meeste gevallen zijn deze Lyme-patiënten goed te behandelen met een antibioticumkuur.

 

Careplus tekentest

Het RIVM heeft vastgesteld dat de Careplus tekentest die in Nederland verkrijgbaar is, niet voorspelt of iemand de ziekte van Lyme krijgt na een tekenbeet. Het RIVM testte 127 teken van mensen, waarvan er 14 een erythema migrans(?) kregen. Alle 127 teken waren negatief met de Careplus test. Voor gebruikers van de Careplus test is het dus belangrijk om na een tekenbeet, ongeacht de uitslag van de test, alert te blijven op symptomen van de ziekte van Lyme. Meer informatie over dit onderzoek is te vinden op: http://www.parasitesandvectors.com/content/6/1/338.

 

Waarom heeft het RIVM de Careplus tekentest onderzocht?

Het RIVM onderzoekt of preventieve antibiotica na een tekenbeet helpt om de ziekte van Lyme te voorkomen. Als preventieve antibiotica werkt, zou het beter zijn om deze alleen te geven aan mensen die echt risico lopen om de ziekte te krijgen. Het RIVM onderzoekt daarom of het mogelijk is om met een tekentest te voorspellen of iemand na een tekenbeet de ziekte van Lyme ontwikkelt. Een eerste stap in dat onderzoek was om te kijken of de al bestaande test daarvoor gebruikt zou kunnen worden. Dat blijkt dus niet het geval.

 

Heeft het eigenlijk wel zin om na een tekenbeet de teek te testen op de ziekte van Lyme?

Het heeft momenteel nog geen zin om na een tekenbeet de teek te testen op de Borrelia bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt, ook niet met andere testen dan de Careplus test. Uit eerder onderzoek van het RIVM is gebleken dat een testuitslag van de teek namelijk geen zekerheid geeft of iemand  de ziekte van Lyme zal ontwikkelen. Als uit de test blijkt dat de teek besmet was met de Borrelia bacterie, betekent dat niet dat u ook de ziekte van Lyme krijgt. En als de teek volgens de test niet besmet was, is er geen garantie dat u niet besmet bent geraakt, omdat geen van de beschikbare testen betrouwbaar genoeg is. Meer informatie over dit onderzoek is te vinden op: http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0064361

 

Wanneer naar de huisarts?

  • Zit de teek al langer dan 24 uur op uw huid en maakt u zich zorgen? Overleg met de huisarts of behandeling gewenst is.
  • Heeft u de teek binnen 24 uur weggehaald? Houdt tot drie maanden na de tekenbeet de huid rond de beet in de gaten. Let op het ontstaan van een rode ring of andere klachten die kunnen duiden op de ziekte van Lyme. De rode ringvormige uitslag is niet altijd duidelijk te zien. Op http://www.tekenradar.nl/ziekte-van-lyme/erythema-migrans%5bnoeminfo%5d staan meerdere verschijningsvormen van een rode ringvormige uitslag na een tekenbeet.
  • Krijgt u klachten? Ga naar de huisarts en meld dat u door een teek gebeten bent.
  • Ontstaat er een klein, rood plekje op de plek van de beet, dan hoeft u zich geen zorgen te maken. Dat is een reactie van de huid op de beet zelf.

 

Zie voor meer informatie over tekenbeten en de ziekte van Lyme www.rivm.nl/tekenbeet en Tekenradar.nl.

 

Wat is het doel van het onderzoek via Tekenradar.nl?

Met het onderzoek via Tekenradar.nl willen we te weten komen hoe vaak mensen na een tekenbeet een erythema migrans(?) of een andere vorm van de ziekte van Lyme krijgen, en hoe vaak dit leidt tot (ernstige) gezondheidsklachten. Ook willen we onderzoeken hoe dit samenhangt met de mate waarin de teek zelf besmet is, de tijd dat de teek heeft vastgezeten en andere mogelijke risicofactoren. Met deze informatie hopen we meer te weten te komen over de kans dat mensen ziek worden na een tekenbeet. Daarnaast vragen we aan de deelnemers hoe een tekenbeet of de ziekte van Lyme hun kwaliteit van leven beïnvloedt en welke zorgkosten de ziekte met zich meebrengt. Vanaf 2013 onderzoeken we ook of preventieve antibiotica na een tekenbeet werkt om de ziekte van Lyme te voorkomen. Nu is het nog onduidelijk in hoeverre de voordelen van preventief antibioticagebruik – mogelijk minder ziekte van Lyme – zouden opwegen tegen de mogelijke bijwerkingen en resistentie-ontwikkeling.

Wat vragen we van u voor dit onderzoek?

Wij vragen u een tekenbeet of een erythema migrans(?) te melden op Tekenradar.nl. Daarna vult u een aantal vragenlijsten in over tekenbeten en uw gezondheid.

Wat betekent een testuitslag van de teek voor u?

Een testuitslag van de teek geeft u geen zekerheid over uw risico op de ziekte van Lyme. Om deze reden laat uw huisarts de teek normaal gesproken ook niet onderzoeken. Als uit een test blijkt dat de teek besmet was met de Borrelia bacterie, betekent dat niet dat u ook besmet bent geraakt tijdens de beet. Als de teek volgens de test niet besmet was, is er geen garantie dat u niet geïnfecteerd bent tijdens de beet, omdat de test niet 100% gevoelig is en omdat de kans bestaat dat u ongemerkt gebeten bent door andere teken.

 

Wat wordt er met de foto gedaan die ik opstuur van mijn erythema migrans(?)?

De foto’s van de erythema migrans(?) die aan Tekenradar.nl gestuurd worden zullen geanonimiseerd (versleuteld) bewaard worden in een databank apart van uw persoonsgegevens. Deze databank is alleen toegankelijk voor de betrokken onderzoeksmedewerkers.

Wanneer worden de resultaten van het onderzoek bekend?

In 2013 zijn de eerste resultaten van Tekenradar.nl bekend gemaakt, zie daarvoor onderzoeksresultaten. De eindresultaten van het preventieve antibiotica onderzoek komen in 2016 beschikbaar, en de resultaten van het LymeProspect onderzoek in 2018. De resultaten hangen voor een groot deel af van het vinden van voldoende deelnemers.

Wat zijn teken?

Teken zien er uit als platte spinnetjes. Ze komen in het hele land voor in bossen, duinen, heidegebieden, beschutte weilanden, parken en tuinen. Teken leven vooral in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter boven de grond. Van daaruit stappen ze over, bij voorkeur op passerende dieren, maar ook op mensen. Teken leven van bloed. Ze gaan op zoek naar een warme en vochtige plaats op het lichaam van de gastheer. Bij mensen zijn dat bijvoorbeeld de liezen of knieholtes en – vooral bij kinderen – het hoofd en achter de oren. Daar bijten ze zich vast in de huid om bloed te zuigen. Teken zijn er het hele jaar, maar de meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot en met oktober.

Er zijn vier levensstadia van teken: eitjes, larven, nimfen en volwassen teken.

Zodra een tekenlarve uit een eitje komt, gaat hij op zoek naar een gastheer, bijvoorbeeld een klein knaagdier, voor de eerste bloedmaaltijd. Als de gastheer besmet is met de Borrelia bacterie (de veroorzaker van de ziekte van Lyme), kan de tekenlarve ook besmet raken. Na het bloedzuigen wordt de volgezogen larve een platte nimf.

Nimfen en volwassen teken gaan op zoek naar bloed, en kunnen daarmee de bacterie overbrengen op dieren en mensen. Nadat de volwassen teek, het vrouwtje dat er dan grijs uitziet, met het opgezogen bloed eitjes produceert, zal ze sterven.

Meer informatie vindt u hier.

Hoe herken je een teek?

Een teek is erg klein, slechts 1 tot 3 millimeter, en wordt gemakkelijk over het hoofd gezien. Door het bloedzuigen zwellen teken na een paar dagen op tot een bruin of grijs bolletje.

 

Wat doen teken?

Teken leven van het bloed van mensen of dieren. Hun beet is meestal pijnloos. Ze kunnen ongemerkt uren of zelfs dagen op de huid zitten en zich volzuigen met bloed. Meestal zijn tekenbeten onschuldig. Toch is het belangrijk een teek zo snel mogelijk te verwijderen. Teken kunnen namelijk besmet zijn met de Borrelia bacterie en zo de ziekte van Lyme overbrengen op mens en dier.

Waar komen teken voor?

Teken leven in hoog gras en struikgewas. Onderzoeken van het RIVM en Wageningen Universiteit laten zien dat teken in heel Nederland voorkomen, in bossen, duinen, heidegebieden, beschutte weilanden, maar ook in parken en tuinen.

 

Wanneer komen teken voor?

Teken zijn er het hele jaar door. Zodra de temperatuur boven de 5 tot 10 °C komt, kunnen ze actief worden. De meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot en met oktober.

Hoe vaak komen tekenbeten voor?

In 2009 liep ruim 1 miljoen mensen een tekenbeet op. Huisartsen zagen zo’n 93.000 mensen met een tekenbeet en ongeveer 22.000 mensen met de eerste verschijnselen van de ziekte van Lyme.

Hoeveel teken zijn er in Nederland besmet met de Borrelia bacterie?

Dat hangt heel erg van het gebied, de begroeiing, het aantal besmette knaagdieren en de tekendichtheid af. In Nederland is gemiddeld 20% van de teken besmet met de Borrelia bacterie. Wel zijn er grote verschillen: op sommige plekken is de helft van de teken besmet, op andere bijna geen.

Hoe voorkom ik tekenbeten?

Door contact met struikgewas, bladerlagen en schaduwrijk gras te vermijden, wordt de kans op een tekenbeet kleiner. Probeer bij wandelingen op de paden te blijven en bedek uw lichaam zoveel mogelijk. Probeer contact met overhangende planten te vermijden. U kunt dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek met de pijpen in uw sokken dragen. Dat is geen garantie dat u geen tekenbeet oploopt, maar maakt de kans wel kleiner. Wilt u extra beschermd het groen in, smeer dan uw huid in met een insectenwerend middel waarin DEET zit. Dit is te koop bij drogisten en apotheken. Lees de aanwijzingen op de verpakking. Sommige mensen krijgen huidproblemen van DEET. Om huidproblemen te voorkomen kan DEET aangebracht worden op schoenen, sokken en het onderste deel van de broekspijpen.

 

Het belangrijkste advies is om nadat u in het groen bent geweest uw huid en kleding goed te controleren. Kijk vooral op warme plekjes, zoals liezen, bilspleet en oksels, en de randen van uw ondergoed. Gebruik zo nodig een spiegel en een loep. Was kleding waarin een teek is vastgebeten (minimaal 30 minuten op 60ºC) en laat het wasgoed goed drogen, bijvoorbeeld in de wasdroger. Houd kleding die in het groen gedragen is gescheiden van andere kleding, aangezien een teek kan overlopen naar andere kleding. Let er ook op dat uw huisdier teken opgepikt kan hebben, die vervolgens gemakkelijk op u of uw kind terecht kunnen komen.

Zijn kinderen extra kwetsbaar?

Kinderen spelen vaak in het groen en gaan bij wandelingen gemakkelijk van de paden af. Daardoor lopen ze een grotere kans op een tekenbeet. Bovendien leven teken meestal maximaal op zo’n anderhalve meter hoogte. Ze kunnen daardoor op het hoofd van een kind klimmen. Een pet of capuchon zou kunnen beschermen tegen teken.

Net als het dragen van een shirt met lange mouwen en een lange broek waarvan de pijpen in de sokken zijn gestopt. Gaan ze op stap in een gebied met veel teken, dan is insmeren van huid en sokken met een insectenwerend middel met DEET verstandig. Dit is bij drogisten en apotheken te koop. Lees de aanwijzingen op de verpakking.

 

Bedekkende kleding geeft nooit volledige bescherming. Het belangrijkste is om kinderen steeds goed op teken te controleren nadat ze in het groen hebben gespeeld. Controleer ook alle kleding bij thuiskomst.

Wanneer moet ik geïmpregneerde kleding dragen?

Het dragen van geïmpregneerde kleding verkleint de kans op een tekenbeet. Dus voor mensen die veel in het groen werken of recreëren, is het dragen van geïmpregneerde kleding zeker zinvol. Deze kleding kun je kopen bij gespecialiseerde outdoor-zaken. Geïmpregneerde of bedekkende kleding geeft nooit volledige bescherming. Goed op teken controleren is daarom altijd van belang na verblijf in het groen. Teken kunnen op zeer moeilijk zichtbare plekken zitten.

 

Hoe veroorzaken teken de ziekte van Lyme?

Teken kunnen de ziekte van Lyme veroorzaken als ze zelf besmet zijn met de Borrelia bacterie, én als ze voldoende lang hebben vastgezeten in de huid. Als een teek besmet is, zit de bacterie in de darm van de teek. Als de teek zo snel mogelijk wordt verwijderd, is de kans dat hij de bacterie overbrengt kleiner. Als de bacterie wel in uw lichaam komt, kunt u de ziekte van Lyme krijgen.

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme is een infectieziekte die door de Borrelia bacterie wordt veroorzaakt. Uitsluitend door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam terechtkomen. Na 3 dagen tot 2 maanden kan er een erythema migrans(?) ontstaan: een rode ring of soms blauwachtige vlek op de huid rond de plaats van de tekenbeet. Dat gebeurt echter niet altijd: ook zonder het verschijnen van de rode ring of vlek kunt u de ziekte van Lyme hebben opgelopen.

Een ander verschijnsel is een grieperig gevoel met bijvoorbeeld koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn. In een later stadium van de ziekte is er kans op verlamming van gezichtsspieren, heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien, krachtsverlies in benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten, een neiging tot flauwvallen en hartklachten. Met antibiotica is de ziekte van Lyme meestal goed te behandelen. Hoe eerder u erbij bent, hoe beter en sneller behandeld kan worden.

Wie loopt extra risico om besmet te raken?

Iedereen kan via een tekenbeet besmet raken met de Borrelia bacterie en de ziekte van Lyme krijgen. Mensen die voor hun werk veel in het groen zijn, lopen meer risico op tekenbeten, bijvoorbeeld bosarbeiders, jagers en veldbiologen. Ook mensen die recreëren in het groen zoals wandelaars en kampeerders, een rondje lopen met de hond in het park of bos of veel in de tuin werken, lopen meer risico op een tekenbeet.

Kan de ziekte van Lyme ook een beroepsziekte zijn?

Ja, dat kan als de ziekte tijdens het werk opgelopen is. Die kans is aanwezig als u tijdens uw werk vaak in een tekenrijke omgeving verblijft en daar gebeten wordt, of als u intensief contact heeft met dieren die teken bij zich kunnen dragen. Als u in het groen werkt zorgt de werkgever voor informatie en voor beschermende maatregelen. U moet zich als werknemer aan de voorgeschreven regels houden en de gegeven beschermingsmiddelen ook gebruiken. Meer informatie vindt u op www.beroepsziekten.nl en www.kiza.nl.

Wat moet ik doen bij een tekenbeet?
  • Verwijder de teek zo snel mogelijk! Dit is het allerbelangrijkste.
  • Het is niet nodig om alcohol, jodium, olie of andere middelen te gebruiken voordat u de teek verwijdert. Dit heeft geen effect op het verwijderen
  • Neem een puntig pincet waarmee u de teek goed bij de kop kunt vastpakken zonder te draaien (laat het lichaam van de teek altijd met rust). Er zijn ook speciale producten te koop om teken te verwijderen, bijvoorbeeld bij de drogist of apotheek. Lees altijd de gebruiksaanwijzing van het product goed door.
  • Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid bij de kop beet en trek hem er langzaam uit, zonder te draaien (tenzij de handleiding van het product anders vermeldt) . Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
  • Ontsmet het beetwondje met 70% alcohol of jodium.
  • Noteer de datum waarop u gebeten bent in uw agenda.
  • Houd daarna tot 2 maanden na de tekenbeet de huid rondom de beet in de gaten. Let op het ontstaan van een rode ring of vlek op de huid (erythema migrans(?)) en let op griepverschijnselen als koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn.
  • Ga naar de huisarts als de rode ring of vlek op de huid groter wordt, of als u een van de genoemde klachten hebt. Vertel de huisarts op welke datum u gebeten bent.
  • Meld uw tekenbeet op Tekenradar.nl als u mee wilt doen aan onderzoek naar tekenbeten en de ziekte van Lyme. 
Hoe verklein ik de kans op de ziekte van Lyme?

Het is verstandig om nadat u in het groen bent geweest uw lichaam en dat van kinderen of anderen goed te controleren op teken. Kijk vooral op warme plekken, zoals oksels, liezen, bilnaad, knieholten en onder de randen van het ondergoed. Teken kunnen zich ook – vooral bij kinderen – op het hoofd, achter de haargrens en achter de oren nestelen.

Ik heb gelezen dat je met zeep ook teken kan verwijderen. Klopt dat?

Deze methode is ons bekend, maar wij raden niet aan om teken op deze manier te verwijderen. Bij irritatie van de teek d.m.v. zeep kan het voorkomen dat de teek zijn maaginhoud ‘uitbraakt’. Daarmee kunnen schadelijke bacteriën juist in de bloedbaan terecht komen. Heeft u een tekenbeet, dan is het belangrijk om de teek zo snel mogelijk te verwijderen, op een manier waarop u de teek zo min mogelijk irriteert. Hiermee verkleint u de kans dat de teek eventueel de Lyme-bacterie overdraagt. U verwijdert de teek het beste met een puntig pincet of andere tekenverwijderaar (tang, lepel, lasso).

Moet ik een speciaal pincet gebruiken om een teek te verwijderen?

Nee, dat is niet nodig. Wel kunt u met een puntig pincet de kop van de teek goed vastpakken. Er zijn ook speciale tekenverwijderaars te koop om teken te verwijderen, bijvoorbeeld bij de drogist en de apotheek.  

Zijn er lesmodules beschikbaar om met leerlingen aandacht te besteden aan teken en de ziekte van Lyme?

Wageningen University heeft in het kader van het WURKS-programma in samenwerking met het Clusius College in Heerhugowaard een lesmodule over teken ontwikkeld.  De lesmodule is te bekijken via www.wikiwijsleermiddelenplein.nl waarna u moet zoeken op het woordje 'Lyme'.