Alle artikelen van het jaar 2017
Twee promoties - tal van tekenbeetziekten
30 oktober 2017
Bericht uitgegeven door het RIVM
Het aantal gevallen van de ziekte van Lyme en andere ziekten die teken kunnen overbrengen neemt toe. Dit concluderen twee RIVM-onderzoekers die deze week promoveren met hun onderzoek naar teken en ziekteverwekkers die door teken kunnen overdragen.
Jaarlijks lopen we in Nederland meer dan een miljoen tekenbeten op. Teken kunnen de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt (Borrelia burgdorferi) met zich meedragen, maar daarnaast ook allerlei andere bacteriën en virussen. Zo toonde Seta Jahfari voor het eerst het tekenencefalitisvirus en Borrelia miyamotoi in Nederland aan. Beide kunnen hersen(vlies)ontsteking veroorzaken. Jahfari concludeert in haar onderzoek dat ongeveer de helft van alle teken één of meerdere ziekteverwekkers met zich meedraagt.
Ziekteverwekkers
In het bloed van 2,5% van de mensen die een tekenbeet opliep, trof Jahfari, samen met haar collega Agnetha Hofhuis, sporen aan van één of meerdere ziekteverwekkers. De promovenda, die vrijdag aan het ErasmusMC promoveert, stelt daarnaast dat veel infecties door deze ziekteverwekkers in de kliniek niet goed onderscheiden kunnen worden. Veel van deze bacteriën, parasieten en virussen zorgen namelijk voor symptomen die ook onterecht voor de ziekte van Lyme kunnen worden gezien.
Erythema migrans
Hofhuis laat met haar onderzoek zien dat het aantal gevallen van een rode vlek of ring op de huid – een zogenoemde erythema migrans – tussen 1994 en 2014 verviervoudigde. In 2014 leek voor het eerst een stabilisatie van het aantal gevallen op te treden. Hiernaast laat de promovenda, die donderdag aan de Universiteit Utrecht promoveert, zien dat de gemiddelde kans om de ziekte van Lyme te krijgen na een tekenbeet 2,6% is. Hiernaast keek Hofhuis, in een onderzoek uitgevoerd via Tekenradar.nl, of de kans op ziekte van Lyme groter wordt naarmate een teek meer volgezogen is met bloed. Uiteindelijk blijkt de kans om de ziekte van Lyme te krijgen van een volgezogen teek met de Lyme-bacterie maximaal 14,4% te zijn.
Co-infecties
Beide promovenda geven als aanbeveling mee dat behandelend artsen moeten letten op mogelijke co-infecties bij de verdenking op de ziekte van Lyme. Jahfari pleit voor aanvullend onderzoek bij patiënten die aanhoudende symptomen hebben na een tekenbeet of de ziekte van Lyme. Hierbij geeft ze mee dat antibiotica niet helpen bij virussen of infecties met protozoa (kleine eencellige organismen) die in teken voor kunnen komen. Hofhuis en Jahfari pleiten daarnaast beide voor de ontwikkeling en validatie van nieuwe laboratoriumtests om tekenoverdraagbare ziekten, anders dan de ziekte van Lyme, te kunnen identificeren.
Agnetha Hofhuis verdedigt haar proefschrift ‘Epidemiology of Lyme borreliosis and other tick-borne diseases in the Netherlands’ op 2 november in het Academiegebouw aan de Universiteit Utrecht.
Seta Jahfari verdedigt haar proefschrift ‘Tick-Borne Diseases: Opening Pandora's Box’ op 3 november in het Woudenstein Campus aan de Erasmus Universiteit.
Kwart minder tekenbeten gemeld op Tekenradar.nl
23 augustus 2017
In de eerste zeven maanden van 2017 zijn er via Tekenradar.nl ruim 4800 tekenbeten doorgegeven. Dit is 25 procent minder dan het gemiddelde in de jaren 2013 tot en met 2016. Vooral juli springt er uit met bijna de helft minder meldingen dan gemiddeld. We vermoeden dat door het zeer droge voorjaar minder teken actief waren en dat door de zeer natte juli mensen minder in contact kwamen met teken.
In maart 2012 lanceerden Wageningen University en het RIVM de website www.tekenradar.nl. Tekenradar is wereldwijd het grootste citizen science-project op het gebied van teken en de ziekte van Lyme. Sinds de start zijn er al meer dan 50 duizend tekenbeten doorgegeven. Naast informatie over de locatie waar tekenbeten worden opgelopen, geven alle meldingen inzicht in wanneer tekenbeten worden opgelopen. Tot halverwege 2016 hadden we ook de beschikking over maandelijkse tekenvangsten door vrijwilligers in het kader van het Natuurkalender-programma maar die reeks hebben we helaas na tien jaar moeten stoppen. Het aantal tekenbeten dat per maand wordt doorgegeven via de site levert echter ook interessante informatie op. Enige voorzichtigheid bij de interpretatie is wel geboden door het effect van bijvoorbeeld media-aandacht op het aantal meldingen.
25 procent lager
Naar aanleiding van een vraag van RTL Nieuws hebben we het verloop van het aantal tekenbeetmeldingen dit jaar onder de loep genomen. Wat direct opvalt is dat het totaal aantal tekenbeetmeldingen in de maanden januari tot en met juli 25 procent lager ligt dan het gemiddelde in de jaren 2013 tot en met 2016. Sterker nog, niet eerder sinds de start van Tekenradar.nl werden er zo weinig tekenbeten doorgegeven in de eerste zeven maanden van het jaar. Het lage aantal meldingen kan niet verklaard worden door een verminderde bekendheid van de site. Het totaal aantal unieke bezoekers lag tot nu toe maar 6 procent lager dan het gemiddelde van de voorgaande jaren. In de maanden mei, juni en juli, de maanden waarin de meeste tekenbeten worden gemeld, lag het aantal bezoekers aan de site zelfs 15 procent hoger dan gemiddeld terwijl in deze periode toch een kwart minder tekenbeten werd gemeld.
Activiteiten in de natuur
Juli springt er vooral uit met 47 procent minder tekenbeetmeldingen ten opzichte van het gemiddelde. Het aantal tekenbeten is afhankelijk van zowel het aantal teken dat actief op zoek is naar bloed als van de activiteit en het gedrag van mensen in het groen. Juli was volgens het KNMI een zeer natte maand. Gedurende de hele maand viel er regen. Dat zal er voor gezorgd hebben dat minder mensen de natuur in zijn gegaan. Het is daarnaast bij een natte vegetatie of natte grond minder aantrekkelijk om op de grond te gaan zitten of liggen. Hierdoor is de kans dat teek en mens elkaar tegenkomen beduidend lager.
Zeer droog voorjaar
Waarschijnlijk waren er dit jaar ook minder teken. Zowel maart als mei waren extreem warm en (zeer) zonnig. Je verwacht dan meer tekenbeten, ook omdat bij die omstandigheden mensen juist sneller naar buiten gaan. Het aantal tekenbeetmeldingen was in deze maanden echter vergelijkbaar met het gemiddelde. Een mogelijke verklaring is de extreme droogte dit voorjaar. Halverwege juni was het neerslagtekort vergelijkbaar met 1976, het droogste jaar sinds de meetreeks begon. Bij droogte lopen teken eerder het risico om uit te drogen.
Kou in januari en april
De koudste januari sinds 2010 is waarschijnlijk de verklaring dat er in januari maar vijf meldingen werden doorgegeven, 80 procent lager dan het gemiddelde in januari (24 tekenbeten). In april was het ook droog en daarbij ook nog eens vrij koud. Het aantal tekenbeetmeldingen lag die maand 21 procent lager dan het gemiddelde.
Kans op tekenbeten neemt komende dagen toe
Het lage aantal tekenbeetmeldingen betekent niet dat het risico op het oplopen van een tekenbeet en de ziekte van Lyme momenteel klein is. Juist de komende dagen krijgen we meer zomerse omstandigheden terwijl de natuur lekker vochtig is. Ideale omstandigheden die de kans op contact tussen mens en teek vergroten. Controleer jezelf (en je kinderen) dus altijd na een bezoek aan het groen op de aanwezigheid van tekenbeten. Het is een kleine moeite.
Kinderen mogen sinds deze zomer ook meedoen aan Tekenradar
We stellen het zeer op prijs als u een tekenbeet of tekenen van de ziekte van Lyme doorgeeft via Tekenradar.nl. Daarmee ondersteunt u het onderzoek. Iedereen die een antibioticabehandeling begint tegen de ziekte van Lyme, kan zich aanmelden voor dit onderzoek via www.tekenradar.nl of via zijn of haar huisarts. Sinds deze zomer mogen ook kinderen en jongeren onder de 18 jaar deelnemen. Tijdens het onderzoek wordt de gezondheid van deelnemers een jaar lang gevolgd door het invullen van vragenlijsten en het afnemen van bloed. Met deze studie willen onderzoekers van het RIVM, Radboudumc, AMC en Gelre ziekenhuizen Apeldoorn achterhalen wat de oorzaak is van langdurige klachten na Lyme bij volwassenen en kinderen.
Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender Wageningen University, betrokken bij Tekenradar.nl
Onderzoek Tekenradar.nl nu ook voor jongeren
14 juli 2017
Jongeren onder de 18 jaar kunnen nu ook meedoen aan het onderzoek naar langdurige klachten na de ziekte van Lyme via Tekenradar.nl. Jaarlijks krijgen 25.000 mensen de ziekte van Lyme, ongeveer een kwart daarvan is jonger dan 18 jaar. Sommigen houden langdurige klachten, ook na behandeling. De onderzoekers willen vaststellen hoeveel jongeren klachten houden na behandeling en waarom de ene persoon wel klachten houdt en de ander niet.
Onderzoek
Elk jaar zijn er 1.000 tot 2.500 mensen die na behandeling tegen de ziekte van Lyme toch klachten houden. Onduidelijk is hoeveel daarvan jonger dan 18 jaar zijn. Om hier meer inzicht in te krijgen, kunnen nu ook kinderen en pubers meedoen aan het onderzoek naar langdurige klachten na de ziekte van Lyme via Tekenradar.nl. Voor volwassenen loopt dit onderzoek al sinds 2015. Inmiddels doen al ruim 600 mensen mee aan het onderzoek.
Opzet onderzoek
Volwassenen en jongeren die een antibioticabehandeling beginnen tegen de ziekte van Lyme, kunnen zich aanmelden voor dit onderzoek via www.tekenradar.nl of via hun huisarts. Tijdens het onderzoek wordt de gezondheid van deelnemers een jaar lang gevolgd door het invullen van vragenlijsten en het afnemen van bloed. Met deze studie willen onderzoekers van het RIVM, Radboudumc, AMC en Gelre ziekenhuizen Apeldoorn vaststellen hoe vaak jongeren onder de 18 jaarlangdurigeklachten houden na behandeling en wat daarvan de oorzaken zijn. Ook willen de onderzoekers weten of bij jongeren andere oorzaken voor langdurige klachten een rol spelen dan bij volwassenen. Deze kennis kan gebruikt worden om de behandeling van de ziekte van Lyme te verbeteren. Het onderzoek loopt tot en met 2019.
Piek van het tekenseizoen in juli: controleer op tekenbeten!
De komende tijd wordt de piek van het tekenseizoen verwacht: tekenradar.nl ontvangt in juli gemiddeld een derde van alle tekenbeetmeldingen in een jaar. Het is belangrijk om te controleren op tekenbeten nadat je in het ‘groen’ bent geweest. Bijvoorbeeld na bezoek aan het bos, duinen, park, de speeltuin of na verblijf in de tuin. Verwijder een teek zo snel mogelijk als hij gebeten heeft. Hoe korter de teek in de huid zit, hoe kleiner de kans dat de teek ziekteverwekkers overdraagt. Neem contact op met de huisarts wanneer u symptomen krijgt die wijzen op de ziekte van Lyme.
Meer informatie over tekenbeten en ziekte van Lyme
- https://www.rivm.nl/tekenbeten-en-lyme
- https://www.rivm.nl/ziekte-van-lyme
- https://www.expertisecentrumlyme.nl
- https://www.tekenradar.nl
Het Tekenradar.nl onderzoek naar langdurige klachten door de ziekte van Lyme (“LymeProspect”) is een samenwerking van het RIVM, en de Lyme centra en afdelingen kindergeneeskunde van het Radboudumc, AMC en Gelre ziekenhuizen Apeldoorn, en wordt mede mogelijk gemaakt door ZonMw en het ministerie van VWS. Tekenradar.nl is een samenwerking van Wageningen University en het RIVM.
Lyme-kaarten nu ook in Atlas Leefomgeving
3 juli 2017
De ziekte van Lyme is een infectieziekte die door de Borrelia-bacterie wordt veroorzaakt. Teken kunnen de ziekte van Lyme overdragen als ze zelf besmet zijn met de Borrelia-bacterie. Het meest voorkomende signaal van de ziekte van Lyme is een rode ring- of vlekvormige huiduitslag (erythema migrans) op de plaats waar de teek heeft gebeten. Soms kunnen mensen echter besmet raken met de bacterie zonder dat ze een rode ring of vlek hebben gezien. Hoe eerder de ziekte wordt opgemerkt, hoe beter deze te behandelen is met antibiotica.
Lichte stijging in 2014
Sinds 1994 wordt door het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM bijgehouden hoeveel mensen in Nederland de huisarts bezoeken met deze rode ring- of vlekvormige huiduitslag. Tussen 1994 en 2009 is het aantal flink gestegen. Tussen 2009 en 2014 nam het aantal diagnoses bij de huisarts nog iets toe. Elk jaar krijgen mensen in Nederland samen meer dan 1 miljoen tekenbeten. Van alle mensen die in Nederland door een teek worden gebeten, krijgen ongeveer 2 tot 3 op de 100 (2 tot 3%) de ziekte van Lyme.
Lymekaarten op Atlas Leefomgeving
Het RIVM heeft kaarten gemaakt op basis van het aantal erythema migrans-diagnoses door huisartsen. Naast de kaart met gegevens uit 2009, is nu ook die met meldingen uit 2014 opgenomen in de Atlas Leefomgeving. Bij het tonen van de kaart in de Atlas kunt u in het menu ‘kaartlagen selecteren’ de legenda openen. U kunt daar ook de uitgebreide toelichting op de kaart vinden. In de rode gebieden zijn de meeste diagnoses van een rode ring- of vlekvormige huiduitslag gemeld. Vooral in het oosten van het land en op de Waddeneilanden wordt veel Lyme gezien. Via ‘informatie op locatie’ in het rechtermenu is zichtbaar wat de aantallen per gemeente precies zijn. Hoewel de meeste tekenbeten plaatsvinden in het buitengebied, wordt ruim 1 op de 5 tekenbeten opgelopen in stedelijk gebied. Vooral in stadsparken, bossen en de eigen tuin worden mensen gebeten door teken.
Wees alert op tekenbeten
Het is belangrijk om te controleren op tekenbeten nadat je in het ‘groen’ bent geweest, zowel binnen als buiten stedelijk gebied. Bijvoorbeeld na bezoek aan het park, de speeltuin of na verblijf in de tuin. En natuurlijk ook na een wandeling door het bos of de duinen. Verwijder een teek zo snel mogelijk. Hoe langer de teek in de huid zit, hoe groter de kans dat de teek ziekteverwekkers overdraagt.
Meer informatie over tekenbeten en ziekte van Lyme
- https://www.rivm.nl/tekenbeten-en-lyme
- https://www.rivm.nl/ziekte-van-lyme
- https://www.expertisecentrumlyme.nl
- https://www.tekenradar.nl
Door: Wendy Vercruijsse, Atlas Leefomgeving
Lyme kost jaarlijks 20 miljoen euro
25 april 2017
Bericht uitgegeven door het RIVM
Voor het eerst zijn voor Nederland de maatschappelijke kosten van de ziekte van Lyme bepaald. De ziekte blijkt jaarlijks bijna 20 miljoen euro te kosten. Ernstige infecties en langdurige klachten na de behandeling van Lyme veroorzaken het grootste deel van deze kosten. Overige kosten werden veroorzaakt door tekenbeten en milde infecties.
Kleine groep kost veel
Jaarlijks krijgen 25.000 mensen in Nederland de ziekte van Lyme. Dat kost elk jaar 19,3 miljoen euro. Ongeveer 1.500 patiënten krijgen een ernstige infectie. Dit draagt met 7,2 miljoen euro bij aan 37% van de totale kosten. Ook houden jaarlijks ongeveer 1.000 patiënten langdurige klachten na behandeling. Deze langdurige klachten kosten jaarlijks 5,2 miljoen euro, 27% van de totale kosten. Deze beide groepen krijgen vaak duurdere behandelingen voorgeschreven, worden soms in het ziekenhuis opgenomen en kunnen vaker niet werken. Daardoor veroorzaken zij het grootste deel van de totale jaarlijkse kosten.
Opbouw kosten
De kosten van een ziekte bestaan uit de kosten binnen de gezondheidszorg, kosten door werkverzuim en de kosten die patiënten zelf betalen. Deze kosten van een ziekte worden berekend over de hele bevolking.
Preventie en snelle behandeling
Naast preventie van tekenbeten en snelle behandeling van milde infecties, is het voorkomen en behandelen van ernstige en langdurige klachten dus ook belangrijk vanwege de hoge maatschappelijke kosten. Toch blijft de belangrijkste preventieve maatregel om te controleren op tekenbeten nadat mensen in het ‘groen’ zijn geweest. Bijvoorbeeld na bezoek aan het bos, de duinen, maar ook het park, de speeltuin of na verblijf in de tuin. Verwijder een teek zo snel mogelijk als hij gebeten heeft. Hoe langer de teek in de huid zit, hoe groter de kans dat de teek ziekteverwekkers overdraagt.
Tekenbeten en Lyme
Informatie over tekenbeten en de ziekte van Lyme, waaronder controleren op tekenbeten en verwijderen van een teek kunt u vinden op RIVM en www.tekenradar.nl. Als u een tekenbeet of de ziekte van Lyme hebt, kun u zich ook aanmelden voor onderzoek op www.tekenradar.nl.
Link naar het artikel met het onderzoek naar de kosten van Lyme.
Elk jaar 300.000 tekenbeten in stedelijk gebied
2 april 2017
Bericht van RIVM en Wageningen University
Eén op de 5 tekenbeten vindt plaats binnen het stedelijk gebied. De meeste tekenbeten vinden plaats in het buitengebied, maar ook binnen stedelijk gebied worden dus veel mensen gebeten. Dat blijkt uit een onderzoek naar tekenbeetmeldingen op Tekenradar.nl. Nu het tekenbeetseizoen is begonnen, is het belangrijk om te controleren op tekenbeten na een bezoek aan het groen, ook binnen het stedelijk gebied.
Tekenbeten in stedelijk gebied
Ruim 1 op de 5 tekenbeten wordt opgelopen binnen stedelijk gebied (gemeenten waar de adressendichtheid hoog is). Vooral in stadsparken of bossen (ongeveer de helft) en de eigen tuin (ongeveer 1 op de 3 tekenbeten) worden mensen gebeten door teken. Dat blijkt uit onderzoek naar de tekenbeetmeldingen op www.tekenradar.nl sinds 2012. Hiermee is voor het eerst in kaart gebracht welk deel van alle tekenbeten binnen stedelijk gebied plaatsvindt.
Ziekte van Lyme in stedelijk gebied
In stedelijk gebied dragen teken minder vaak de bacterie bij zich die de ziekte van Lyme kan veroorzaken. In het buitengebied draagt ongeveer 1 op de 5 teken deze bacterie bij zich, in stedelijk gebied is dat 1 op de 6 à 7 teken. Niet iedereen krijgt de ziekte van Lyme na een beet met een besmette teek. Toch krijgen jaarlijks naar schatting ongeveer 4.000 mensen de ziekte van Lyme door een tekenbeet binnen het stedelijk gebied.
Controleren extra belangrijk!
Elk jaar krijgen mensen in Nederland ongeveer 1,3 miljoen tekenbeten. Het is belangrijk om te controleren op tekenbeten nadat je in het ‘groen’ bent geweest, zowel binnen als buiten stedelijk gebied. Bijvoorbeeld na bezoek aan het park, de speeltuin of na verblijf in de tuin. En natuurlijk ook na een wandeling door het bos of de duinen. Verwijder een teek zo snel mogelijk als hij gebeten heeft. Hoe langer de teek in de huid zit, hoe groter de kans dat de teek ziekteverwekkers overdraagt.
Onderzoek via Tekenradar.nl
De website Tekenradar.nl toont elke dag de verwachte tekenactiviteit per regio. Nu de temperatuur stijgt, neemt ook het aantal meldingen van tekenbeten toe. Naar verwachting zal dat de komende tijd doorzetten. Via Tekenradar.nl kunnen mensen ook meedoen aan verschillende onderzoeken. Mensen kunnen zich opgeven als ze door een teek zijn gebeten of de eerste signalen van de ziekte van Lyme hebben. Dit jaar start een onderzoek naar de kenmerken van tuinen waarin tekenbeten gemeld zijn. Het gaat om tuinen zowel binnen als buiten het stedelijk gebied.
Meer informatie
Meer informatie over tekenbeten kunt u vinden op de website van het RIVM en op www.tekenradar.nl. Op de RIVM website vindt u ook de link naar de app Tekenbeet. Op deze websites en in de app kunt u zien hoe een teek eruit ziet en hoe u een teek kunt verwijderen als hij zich in de huid heeft vastgebeten. Daarnaast kunt u verschillende voorbeelden zien van de typerende huiduitslag na een tekenbeet die een eerste signaal van de ziekte van Lyme is.
De website Tekenradar.nl is een samenwerking tussen het RIVM en de Wageningen University. Het onderzoek naar mensen met de ziekte van Lyme via Tekenradar.nl is een samenwerking van het RIVM met het AMC, Radboudumc en Gelre ziekenhuizen Apeldoorn.
